fbpx

Extra vitamine K geven na de geboorte: wel of niet doen?

Wat is vitamine K eigenlijk

Vitamine K, een in vetoplosbare vitamine, is nodig voor een goede bloedstolling. Ook zijn er steeds meer aanwijzingen dat deze vitamine een rol speelt bij de aanmaak van botten. De huidige richtlijn is dat iedere pasgeborene in Nederland, en in vele andere landen, vitamine K toegediend krijgt direct na de geboorte. Verder wordt geadviseerd om baby’s die borstvoeding krijgen, vanaf dag 8 tot en met 12 weken 150 microgram vitamine K-druppels per dag te geven. In flesvoeding zit al voldoende vitamine K. De redenering hierachter is dat alle baby’s geboren worden met een laag vitamine K-gehalte. Vitamine K na de geboorte aan de pasgeborene geven zou bloedingen die serieuze complicaties kunnen veroorzaken helpen voorkomen. En omdat moedermelk van nature een laag gehalte aan vitamine K bevat zou je baby dit dus extra toegediend moeten krijgen. Maar klopt die redenering wel?

Hoe gaat het vaak in de praktijk

Aanstaande ouders wordt over het algemeen weinig verteld over de toediening van vitamine K, behalve dat een baby geboren wordt met te weinig vitamine K in zijn of haar lichaam. Ouders zijn er dus al snel van overtuigd dat toediening noodzakelijk is. Om toestemming wordt in de praktijk eigenlijk nooit gevraagd. Soms volgt nog bijkomende uitleg van de mogelijke manieren waarop vitamine K kan worden gegeven. Veel ouders weten dan ook niet dat het niet verplicht is om vitamine K na de geboorte te geven.

Hoe groot is eigenlijk de kans op een bloeding?

Om een goede afweging te kunnen maken is het belangrijk dat je weet wat hoe groot het risico op een bloeding is. Uit onderzoek is gebleken dat van alle kindjes die geen vitamine K krijgen toegediend na de geboorte, 1 op de 10.000 tot 1 op de 25.000 een bloeding oploopt. (Von Kries & Hanawa, 1993). Hierbij gaat het dus ook om kindjes na een medicamenteuze bevalling en kindjes met een galgangatresie. Helaas zijn er geen cijfers die volkomen fysiologische (thuis) bevallingen mee vergelijken. Van de kindjes met galgang atresie krijgt zo’n 82% een bloeding (+/- 8 kindjes per jaar). Echter is dit onderzocht na toediening van orale vitamine K (25 microgram per dag). Zij kregen dus zelfs een bloeding wanneer ze al vitamine K bijkregen. (Gezondheidsraad, 2017)
Na toediening van orale vitamine K (125 microgram per dag) aan alle pasgeborene, halveert de kans op een bloeding bij de gehele populatie: 1 op 20.000 – 1 op de 50.000. Voor kindjes met galgang atresie blijft de kans gelijk 82%, na toediening va 125 microgram i.p.v. 25 microgram. Dit komt ook overeen met de werkelijk gemeten aantallen in Groot-Brittannië tussen 1988 en 1990. Dit kwam namelijk uit op 1 op de 22.700. (Dekker, 2014). Het risico is dus zeer klein. Een bloeding mag dan een serieuze aandoening zijn voor de baby’s die het hebben, maar als er tussen de 10.000 en 25.000 baby’s vitamine K moeten krijgen om één geval te voorkomen, dan kun je je als ouders afvragen of dat extra toedienen van vitamine K waard is.

Verhoogd risico op bloedingen

Er is een groep baby’s die volgens onderzoek zéker baat hebben bij vitamine K, namelijk zij die een traumatische geboorte hadden. Baby’s met een traumatische geboorte hebben een hoger risico om een bloeding te ontwikkelen dan baby’s die fysiologisch en zonder trauma geboren werden. Als een kindje geboren wordt met behulp van een vacuüm of tang (of een andere vorm van een traumatische geboorte, zoals een inwendige elektrode, het kunstmatig breken van de vliezen, vlug afnavelen, afnavelen in de vagina etc.) kan het snel zijn hoeveelheid vitamine K opgebruiken. Zo’n geboorte is namelijk niet bepaald natuurlijk te noemen en kan er wellicht voor zorgen dat het aantal gevallen van bloedingen stijgt. (Wickham, 2001).

Hieronder vind je drie situaties waarin sprake is van een verhoogd risico op inwendige bloedingen onderbouwd met cijfers.

1. Een niet fysiologische geboorte
Wanneer een kindje geboren wordt na een gemedicaliseerde bevalling met een kunstverlossing is er een verhoogd risico op een inwendige bloeding. Na een geboorte met behulp van een vacuümpomp is de kans op een subdurale- of hersenbloeding 2,7 x zo hoog als na een normale bevalling. Na een tangverlossing 3,3 x zo hoog en na een keizersnede 2,3 x zo hoog. (NVOG, 2005). Daarnaast bestaat er nog een verhoogd risico bij een microbloedonderzoek (bloedafname van het hoofd van het kindje). De kans op een complicatie in de vorm van een infectie of bloeding is 0,4-6%. (NVOG, 2014). De kans is ook verhoogd wanneer je kindje prematuur geboren wordt. Mogelijk omdat bij premature kindjes de navelstreng vaak snel na de geboorte wordt doorgeknipt om het kindje na te kijken. Hierdoor kan er minder vitamine K nog worden opgenomen uit het navelstrengbloed door de baby. Ook het gebruik van antibiotica tijdens de bevalling kan het risico verhogen. Antibiotica beinvloedt de darmfunctie van de baby, mogelijk hierdoor ook wel de aanmaak van vitamine K. (Rouw-Timmer & de Jonge, 1985)

2. Galgang atresie
Sommige pasgeboren baby’s worden geboren met galgangatresie. Dit is een aandoening waarbij de vetopname verstoord is en dus ook de opname van vitamine K. Zij hebben een hoger risico op inwendige bloedingen. Galgang atresie wordt namelijk vaak pas laat ontdekt en van deze kindjes krijgt zo’n 82% een late bloeding. (Gezondheidsraad, 2017). Galgang atresie is een hele zeldzame aandoening en worden er gemiddeld zo’n 10 kindjes per jaar mee geboren; ongeveer 1 op de 5000 kindjes. (Maag Lever Darmstichting, s.a.; Gezondheidsraad, 2017). Vanwege deze zeldzame aandoening krijgen alle kindjes standaard vitamine K na de geboorte.

3. Andere (lever)ziektes
Soms worden er ook kindjes geboren met een andere (lever)ziekte die op latere leeftijd pas wordt ontdekt. Ook deze kindjes zouden een groter risico op een bloeding kunnen hebben.

Vroege, klassieke en late bloedingen

Om het verhaal helemaal te kunnen begrijpen is het goed om te weten dat er drie verschillende soorten bloedingen onderscheiden worden.

1. De vroege bloeding
De vroege bloeding vindt plaats binnen 24 uur na de bevalling. Deze worden meestal veroorzaakt door medicatie gebruikt door de moeder tijdens de zwangerschap, bijvoorbeeld antibiotica, medicatie tegen epilepsie of antistollingsmedicatie. Deze medicatie belemmert de vitamine K metabolisatie. Van alle kinderen zonder vitamine K profylaxe krijgt <5% een vroege bloeding in groepen met een groot risico. (Dors, Peters, Smiers & van Ommen, 2008)

2. De klassieke bloeding
De klassieke bloeding vindt plaats tussen dag 1 en dag 7 postpartum. Deze bloeding ontstaat mogelijk doordat er te weinig vitamine K in de borstvoeding zou zitten of doordat het kindje nog te weinig voeding binnen krijgt. Van alle kindjes die geen vitamine K profylaxe krijgen, krijgt 0,01 tot 1,5% een klassieke bloeding. (Dors, Peters, Smiers & van Ommen, 2008)

3. De late bloeding
Deze bloeding vindt plaats 2 weken tot 6 maanden na de geboorte. Deze bloedingen ontstaan mogelijk doordat er te weinig vitamine K in borstvoeding zou zitten of doordat het kindje vitamine K slecht kan opnemen. Deze vindt in tegenstelling tot de vroege en de klassieke bloeding, vaak in de hersenen plaats. Hierdoor kan het kindje ernstige schade oplopen of zelfs door de bloeding overlijden. Van alle kindjes die geen vitamine K profylaxe krijgen, krijgt 0,00004% – 0,001% een late bloeding. (Gezondheidsraad, 2017; Dors, Peters, Smiers & van Ommen, 2008)

Huidige beleid vs. mogelijke nieuw beleid

Het huidige beleid houdt in dat elk kindje in principe na de geboorte oraal vitamine K toegediend krijgt. Dit werkt voldoende om het risico op een vroege of klassieke bloeding te verminderen. Echter late bloedingen verminderden wel in de gehele populatie, maar niet in de risicogroep, de kindjes met galgang atresie. (Gezondheidsraad, 2017). De Gezondheidsraad stelt daarom voor om voortaan de vitamine K intramusculair toe te dienen. (toediening met een naald in de spier van de pasgeborene, zoals bij een vaccinatie). Hiermee krijgen ook de hoog risico kindjes met een galgang atresie voldoende vitamine K binnen. Naar schatting zullen er ongeveer 2 tot 5 late bloedingen per jaar voorkomen worden. Hierna is er geen suppletie meer nodig na een week postpartum en blijft het dus bij de intramusculaire toediening. (KNOV, 2017)

Intramusculaire toediening van vitamine K brengt ook risico’s met zich mee. Zo zijn er risico’s op bijwerkingen zoals irritatie van de prikplaats, een ontsteking of weefselschade. Aangezien bijwerkingen slechts zelden worden gemeld, weten we niet hoe groot het risico hierop precies is. Tevens zorgt een intramusculaire toediening direct voor pijn bij de pasgeborene. Ouders hebben uiteraard de mogelijkheid om de intramusculaire injectie te weigeren en te kiezen voor orale toediening. (Gezondheidsraad, 2017)

De risico’s van het toedienen van extra vitamine K

Je kunt het verhaal ook omdraaien. Zitten er ook risico’s aan het geven van extra vitamine K?

Er zijn enkele onderzoeken die beweren dat het toedienen van extra vitamine K mogelijk een kans op kanker (leukemie) met zich mee zou kan brengen. Het risico op kanker lijkt zelfs groter te zijn dan het risico op een bloeding ontstaan door een gebrek aan vitamine K. Er zijn meer studies voor nodig om dit werkelijk te kunnen bevestigen of te kunnen verwerpen, maar vitamine K is dus nog niet volledig veilig te noemen totdat er meer onderzoek is gedaan. (Wickham, 2001; The Healty Home Economist, 2010). Daarnaast zijn er aanwijzingen dat baby’s die extra vitamine K toegediend krijgen meer last hebben van geelzucht (https://vrijegeboorte.blogspot.nl/2011/08/vitamine-k-de-andere-kant.html)

De hete angel

Er zijn twee stellingen/aannames die centraal staan in dit verhaal: namelijk

– Alle baby’s hebben een relatief laag niveau aan vitamine K.
– In moedermelk zit een relatief laag niveau aan vitamine K.

Als je stelt dat alle baby’s worden geboren met een laag niveau aan vitamine K, dan rijzen er een aantal vragen op. Namelijk wat is ’een laag gehalte’? En laag in vergelijking met wat? Wat is de definitie van een normaal en een laag niveau? Er moet dan toch iemand zijn met een normaal niveau waarmee het kan worden vergeleken?

Het argument dat alle baby’s een laag gehalte aan vitamine K hebben, kun je nergens terugvinden in de literatuur. In feite worden baby’s juist geacht een laag gehalte te hebben in vergelijking met volwassenen. Baby’s hebben ook een relatief groot hoofd in vergelijking met volwassenen, maar dit wordt niet als pathologisch beschouwd. Dit wordt als goed gezien, want de menselijke hersenen moeten groot zijn bij de geboorte. Het feit dat de relatieve vitamine K-niveaus verschillen tussen een pasgeborene en een volwassene, wordt daarentegen als pathologisch ervaren. Van waar dit verschil?

Als je stelt dat in moedermelk een relatief laag niveau aan vitamine K zit, dan is het interessant om te kijken hoe men tot die aanname is gekomen en hoe het lage niveau precies is vastgesteld.

Het idee berust zich op vroegere situaties in Nederland waar gemiddeld 10 keer per jaar een inwendige bloeding werd geconstateerd bij een borstgevoede baby door vitamine K tekort. Hierbij is niet onderzocht waarom deze kindjes vitamine K te kort hadden, maar werd er simpelweg geconcludeerd dat de gemeenschappelijke factor borstvoeding dus de oorzaak was.

Het onderzoek dat als eerste suggereerde dat moedermelk een laag gehalte aan vitamine K bevat, werd uitgevoerd in een tijd dat vrouwen werd verteld het aantal voedingen te beperken en de tijd te begrenzen dat het kind aan elke borst lag. Daarnaast kreeg het kind in veel gevallen geen colostrum, waar juist erg veel vitamine K in zit (wellicht om eventueel te helpen bij een traumatische bevalling). Het gevolg was een afname van de inname van colostrum en vetrijke achtermelk (vitamine K is een in vet-oplosbare vitamine) door de baby’s. Het is goed mogelijk dat een studie uitgevoerd bij baby’s die ongestoord en ongehinderd kunnen drinken aan de borst, heel andere resultaten geeft.

Dat deze beide situaties samen bestaan – baby’s en moedermelk hebben een relatief laag niveau aan vitamine K – lijkt eenvoudigweg het idee te bevestigen dat baby’s vitamine K niet in grote hoeveelheden nodig hebben in het eerste deel van hun leven. Onderzoek heeft verder uitgewezen dat vitamine K niet door de placenta van moeder naar kind kan gaan en dat het kind onvoldoende hoeveelheid darmbacteriën heeft om zelf onvoldoende vitamine K aan te maken. De natuur lijkt het dus zelf zo geregeld te hebben dat het kind de eerste paar weken weinig vitamine K in zijn lichaam heeft. Misschien is het relatieve gebrek eraan (in vergelijking met volwassenen) wel goed voor hen en werkt het mogelijk zelfs preventief tegen stollingsproblemen in de eerste paar weken van hun leven?

Conclusie

Ik hoop dat je na het lezen van dit blog getriggerd bent om je verder te verdiepen in dit onderwerp door het lezen van de artikelen die hieronder vermeld staan in de bronvermelding. Wat opvalt is dat het onderzoek dat gedaan is naar vitamine K beperkt is en dat er nog veel onbeantwoorde vragen zijn. De twee belangrijkste aannames op basis waarvan vandaag de dag geadviseerd wordt om extra vitamine K toe te dienen aan pasgeborenen (namelijk dat baby’s en moedermelk een relatief laag niveau aan vitamine K hebben) zijn niet zo stellig als ze op het eerste gezicht doen voorkomen en behoeven meer verdieping.

Uiteindelijk heb ik na bestudering van de informatie die voorhanden is besloten om onze dochter geen vitamine K te geven. Het is niet zo dat ik met dit blog ouders wil overtuigen om vooral geen vitamine K te geven na de geboorte. Wel zie ik graag dat ouders zich in dit onderwerp verdiepen en hun opties afwegen. De uitleg die je krijgt van je zorgverlener is vaak erg summier en veel ouders weten helemaal niet dat je vitamine K niet per se hoeft te geven en dat het ook niet verplicht is.

Bronnen

https://www.knov.nl/vakkennis-en-wetenschap/tekstpagina/536-2/vitamine-d-en-k/hoofdstuk/790/vitamine-k/
https://www.knov.nl/actueel-overzicht/nieuws-overzicht/detail/gezondheidsraad-brengt-nieuw-vitamine-k-advies-uit/2070
https://www.gezondheidsraad.nl/sites/default/files/201011%20vitamine%20K.pdf
https://www.gezondheidsraad.nl/sites/default/files/grpublication/201704_vitamine_k_bij_zuigelingen.pdf
https://www.voedingscentrum.nl/encyclopedie/vitamine-k.aspx
https://dekritischeverloskundige.wordpress.com/tag/vitamine-k/
https://dekritischeverloskundige.wordpress.com/tag/vitamine-k 2.0/

MDL-Stichting

HTML Snippets Powered By : XYZScripts.com